सूत्र २.३०
अहिंसासत्यास्तेयब्रह्मचर्यापरिग्रहा यमाः ॥
॥ २.३० ॥रोमन लिपिमा (IAST)
ahiṃsāsatyāsteyabrahmacaryāparigrahā yamāḥ
शब्दार्थ
मस्यौदाअहिंसा-सत्य-अस्तेय-ब्रह्मचर्य-अपरिग्रहाः यमाः
- अहिंसाahiṃsā
- कसैलाई हानि नगर्नु
- सत्यsatya
- सत्य
- अस्तेयasteya
- चोरी नगर्नु
- ब्रह्मचर्यbrahmacarya
- यौन संयम
- अपरिग्रहाःaparigrahāḥ
- सङ्ग्रह नगर्नु
- यमाःyamāḥ
- यम, संयम
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
पाँच यम: कसैलाई हानि नगर्नु, साँचो बोल्नु, चोरी नगर्नु, यौन संयम राख्नु र चाहिनेभन्दा बढी नथुपार्नु।

अर्थ
अहिंसा, सत्य, अस्तेय, ब्रह्मचर्य र अपरिग्रह यम हुन्।
व्याख्या
व्यासभाष्य अहिंसालाई जरा मान्छ: कुनै पनि प्राणीलाई, कुनै पनि तरिकाले, कहिल्यै हानि नगर्नु; बाँकी यम र नियम यसैलाई पूर्ण बनाउन पालिन्छन्। सत्य भनेको देखेको, अनुमान गरेको वा सुनेकोसँग मिल्ने बोली र मन हो, जुन अरूको भलाइका लागि बोलिन्छ; प्राणीलाई हानि गर्ने वचन सत्य नै होइन, पुण्यजस्तो देखिने पाप मात्र हो। अस्तेय भनेको अर्काको वस्तु नलिनु, र लिने इच्छा पनि नराख्नु। ब्रह्मचर्य भनेको यौन संयम हो; भाष्य यसलाई गुप्त इन्द्रियको संयम भन्छ। अपरिग्रह भनेको वस्तु कमाउने, जोगाउने र गुमाउने दुःख, अनि त्यससँग जोडिएको हिंसा देखेर सङ्ग्रह नगर्नु हो।
आजको लागि
आज बोल्नुअघि सोधौँ: यो साँचो हो? यसले कसैलाई बेकारमा चोट त दिँदैन?
टिप्पणी
ब्रह्मचर्यको शास्त्रीय अर्थ यौनसंयम हो; व्यासभाष्य यसलाई गुप्त इन्द्रियको संयम भन्छ। यसलाई "ऊर्जा व्यवस्थापन" भन्नु आधुनिक पुनर्व्याख्या हो, अनुवाद होइन।
मुख्य शब्द
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
- अपमान नगरी दृढ बनौँअहिंसाको कसीमा बोली र शक्ति जाँचौँ, हरेक असहमतिबाट नभागी।
- सत्यलाई संवेदनासहित बोलौँसत्यलाई हतियार नबनाऔँ, मौनतालाई आड नबनाऔँ।
- श्रेय दिऔँ, न्यायोचित बाँडौँकसको काम नदेखिएको छ, के लिइँदै छ, र सुधार कसरी ठोस बनाउने, हेरौँ।
- पुग्यो भन्नु हार मान्नु होइनसाँचो आवश्यकता र राम्रो लक्ष्य नबिर्सी सन्तोष र अपरिग्रह बुझौँ।
- शक्ति कहाँ खर्च हुन्छ?ग्रन्थमा ब्रह्मचर्यको अर्थ के हो, सिधै बुझौँ; अनि हाम्रो आफ्नै पढाइमा दैनिक बल कहाँ खर्च हुन्छ, हेरौँ।
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा
