१.३० ले मन छर्ने नौ कुरा गनाउँछ: रोग, सुस्ती, दोधार, लापरबाही, आलस्य, विषयको लोभ, उल्टो बुझाइ, अर्को तहमा नपुग्नु, र पुगेको तहमा नटिक्नु। व्यासभाष्य यिनलाई योगका मल, योगका विरोधी र योगका अवरोध भन्छ, र यी मनका गतिविधिसँगै उठ्छन् भन्छ। भाष्यले हरेकको सीधा अर्थ दिन्छ: रोग (व्याधि) शरीरका धातु, रस र इन्द्रियको असन्तुलन हो; सुस्ती (स्त्यान) मन काममा लाग्न नसक्ने अवस्था; लापरबाही (प्रमाद) समाधिका साधन नगर्नु; आलस्य शरीर र मन भारी भएर काममा नलाग्नु।
अन्तिम दुई ध्यान दिन लायक छन्। भाष्यअनुसार यी समाधिको तह नपाउनु, र पाएर पनि त्यहाँ प्रतिष्ठित नहुनु हुन्; अर्थात् ग्रन्थ आफैँ अड्किनु र फिस्लनुलाई सामान्य बाधामा गन्छ। १.३१ ले यिनका साथी थप्छ: दुःख, दौर्मनस्य (चाहेको नपाउँदा मन खलबलिनु), हातखुट्टा काँप्नु, र सास अनियमित भित्र-बाहिर हुनु। भाष्य भन्छ, यी छरिएको मनमा देखिन्छन्, एकाग्र मनमा होइन। उपाय अर्को सूत्रले दिन्छ (१.३२)।
आजको जीवनमा
हाम्रो पढाइमा, यो सूची दयालु छ: हामी प्रायः एउटै कडा शब्द "अल्छी" ले बोलाउने कुरालाई यसले छुट्टाछुट्टै नाम दिन्छ। ध्यान भाग्दा सोध्न सकिन्छ: आज यो कुन बाधा हो? ज्वरो र दोधारको उपाय फरक हुन्छ: पहिलोलाई आराम र हेरचाह चाहिन्छ, दोस्रोलाई स्पष्ट कारण वा कसैसँगको कुराकानी। सूचीमा रोग सबैभन्दा पहिले आउँछ, सीधा नाम लिएर, कुनै दोषबिना; बाधा खोट होइन।
अन्तिम दुई बाधा सधैँ सम्झिराख्न लायक छन्। हप्तौँसम्म एउटै तहमा अड्किनु, वा राम्रो समयपछि पछाडि फिस्लनु, हामीबाट कहिल्यै सकिँदैनथ्यो भन्ने प्रमाण होइन; ग्रन्थले यो पहिल्यै अपेक्षा गरेको छ। अनि शरीरले प्रायः चाँडै बताउँछ: कसिएका काँध, छोटो सास, नअडिने खुट्टा। यी सङ्केत हुन्, फैसला होइनन्।
तीन अवस्था
१
तेस्रो प्रयास
जुम्लाकी भावना तेस्रो पटक लोक सेवाको शाखा अधिकृत परीक्षा दिँदै छिन्; गएको वर्ष चार अङ्कले नाम निस्केन। अहिले किताब खोल्नेबित्तिकै मनमा एउटा आवाज आउँछ, "के काम?", र हात फोनतिर जान्छ। दिदी यसलाई अल्छी भन्छिन्। भावनाले नौ बाधाको सूची हेरिन्, र कापीमा एउटा शब्द लेखिन्: दोधार।
पहिलो अवस्थामा तपाईं कुन बाटो रोज्नुहुन्छ?
अङ्क छैन, सही–गलत छैन। एउटा रोज्नुहोस्, अनि अरू बाटोका कुरा पनि पढ्न सक्नुहुन्छ।
थप घण्टाले दोधारको जवाफ दिँदैन; झन् गहिरो बनाउन सक्छ। बाधाको नाम अझै लिइएको छैन।
दोधारलाई कारण र साथीले भेट्छन्। पढाइ उही रहन्छ; त्यसमा पस्ने बाटो बदलिन्छ।
निश्चितता कुर्नु भनेको दोधारलाई नै निर्णय गर्न दिनु हो। उनी अझै जे पनि रोज्न सक्छिन्, तर पहिले बाधाको नाम लिएर।
एउटा सम्भावित बाटो
बाधाको नाम लिऔँ, अनि त्यसैको उपाय गरौँ: पास भइसकेको कसैसँग कुरा गरौँ, र दैनिक लक्ष्य सानो बनाऔँ।
किन
"अल्छी" भन्ने शब्दले उनलाई कुनै बाटो देखाएन; "दोधार" ले देखायो। नाम पाएको बाधाले आफ्नै उपायतिर औँल्याउँछ।
२
ज्वरो कमजोरी होइन
लाक्पा क्वालालम्पुरमा सुरक्षा गार्डको काम गर्छन्, र अफिसको काम पाउने आशामा हप्ताको दुई साँझ कम्प्युटर पढ्छन्। आठ दिनदेखि उनलाई ज्वरो र खोकी छ, र कक्षामा शब्दहरू टाउकोमाथिबाट उड्छन्। "म बूढो र सुस्त हुँदै छु," उनले कोठाका साथीलाई भने। साथी नवराजले भने, "तिमी बिरामी छौ; यो हप्ता आराम गर, डाक्टरलाई देखाऊ; कक्षा कतै भाग्दैन।"
एउटा सम्भावित बाटो
रोगलाई सूचीको पहिलो बाधाका रूपमा चिनौँ, र मनसँग केही माग्नुअघि त्यसलाई आराम र हेरचाह दिऔँ।
किन
सूत्रले रोगलाई पहिले राख्छ, र त्यसका लागि कसैलाई दोष दिँदैन। आराम हार होइन; यो बाधाले मागेको उपाय नै हो।
३
अक्षर जोड्ने ठाउँमा अड्किँदा
बर्दियाकी फूलमती बासट्ठी वर्षको उमेरमा छोराले दुबईबाट पठाएका सन्देश आफैँ पढ्न पाऊँ भनेर गाउँको साक्षरता कक्षामा भर्ना भइन्। उनले एक महिनामै अक्षर चिनिन्, तर अक्षर जोड्ने ठाउँमा थप दुई महिना अड्किइन्। तिहारको बिदापछि केही अक्षर बिर्सिइन्, र कक्षामा आउनै छोडूँजस्तो लाग्यो। सहजकर्ता सुष्माले भनिन्, "अड्किनु र बिर्सनु सिकाइकै भाग हो; दिनको एउटा हरफ।"
एउटा सम्भावित बाटो
अन्तिम दुई बाधा, नपुग्नु र नटिक्नु, सामान्य हुन् भनेर चिनौँ, अनि एउटा सानो पाइलामा फर्कौँ।
किन
ग्रन्थले अड्किनु र फिस्लनुलाई असफलताको प्रमाण होइन, बाधा मान्छ। उनको कारण, छोराका शब्द, अझै त्यहीँ छ।
एउटा वैकल्पिक अभ्यास · करिब ३ मिनेट
सहज भएर बसौँ, चाहे आँखा खुलै राखौँ, र नौ बाधा एकपटक बिस्तारै पढौँ।
सोधौँ, आज कुन बाधा सबैभन्दा नजिक छ; कुनै नहुन सक्छ, एकभन्दा बढी पनि हुन सक्छन्।
शरीरलाई नबदली याद गरौँ: काँध, बङ्गारा, सास।
आजका लागि एउटा मिल्दो उपाय रोजौँ: आराम, सानो पाइला, कसैलाई एउटा प्रश्न, वा फेरि सुरु गर्नु मात्र।
आँखा खुला राखे पनि हुन्छ। सास सहज राखौँ; नरोकौँ, नधकेलौँ। जुनसुकै बेला रोक्न सकिन्छ। झन् असहज लागे रोकौँ: खुट्टाले भुइँ छोऔँ, अनि वरिपरि देखिने तीनवटा कुराको नाम लिऔँ।
यसको अर्थ होइन
यसको अर्थ रोग, थकाइ वा खिन्न मन व्यक्तिगत खोट हो, वा यो सूचीले स्वास्थ्यकर्मीको हेरचाहको ठाउँ लिन सक्छ भन्ने होइन।
साथमा लैजाने कुरा
व्यक्तिलाई दोष दिनुअघि बाधाको नाम लिऔँ; हरेक बाधाले आफ्नै उपाय माग्छ।
अड्किनु र फिस्लनु ग्रन्थकै सूचीमा छन्; यी बाटोकै भाग हुन्।
आफैँलाई सोधौँ
कुन बाधालाई म प्रायः "अल्छी" भनेर बोलाउँछु?
मन छरिँदा मेरो शरीरले के गर्छ?
म कहाँ अड्किएको वा फिस्लिएको छु, र कुन सानो पाइला अझै खुला छ?
यी प्रश्न मनमनै सोच्नका लागि हुन्; यहाँ केही लेख्नु वा पठाउनु पर्दैन।
परिवारमा कुरा गरौँ
बच्चाले पढ्न सकिनँ भन्दा "अल्छी" भन्नुको सट्टा सूची सँगै हेरौँ, र मिल्ने शब्द खोजौँ।