सूत्र १.३०
व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास्तेऽन्तरायाः ॥
॥ १.३० ॥रोमन लिपिमा (IAST)
vyādhistyānasaṃśayapramādālasyāviratibhrāntidarśanālabdhabhūmikatvānavasthitatvāni cittavikṣepāste'ntarāyāḥ
शब्दार्थ
मस्यौदाव्याधि-स्त्यान-संशय-प्रमाद-आलस्य-अविरति-भ्रान्ति-दर्शन-अलब्ध-भूमिकत्व-अनवस्थितत्वानि चित्त-विक्षेपाः ते अन्तरायाः
- व्याधिvyādhi
- रोग
- स्त्यानstyāna
- मनको सुस्ती, काममा मन नलाग्नु
- संशयsaṃśaya
- दोधार
- प्रमादpramāda
- लापरबाही
- आलस्यālasya
- आलस्य, भारीपन
- अविरतिavirati
- विषयतिरको तानाइ
- भ्रान्तिbhrānti
- भ्रम, गलत
- दर्शनdarśana
- देखाइ, बुझाइ
- अलब्धalabdha
- नपाएको
- भूमिकत्वbhūmikatva
- अभ्यासको तह
- अनवस्थितत्वानिanavasthitatvāni
- पुगेको तहमा नटिक्नु
- चित्तcitta
- मन
- विक्षेपाःvikṣepāḥ
- छरिने कारण
- तेte
- ती
- अन्तरायाःantarāyāḥ
- बाधा
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
रोग, सुस्ती, दोधार, लापरबाही, आलस्य, विषयको तानाइ, गलत बुझाइ, अघि नबढ्नु र पुगेको ठाउँमा नटिक्नु: यी नौ कुराले मन छरिन्छ; यिनै बाधा हुन्।
अर्थ
व्याधि, मानसिक जडता, संशय, प्रमाद, आलस्य, विषयासक्ति, भ्रान्त दृष्टि, साधनाको अवस्था प्राप्त नहुनु र प्राप्त अवस्थामा नटिक्नु चित्तविक्षेपका अन्तराय हुन्।
व्याख्या
व्यासभाष्य यी नौलाई "योगका मल" अर्थात् योगका फोहोर, र योगका विरोधी भन्छ; यी मनका तरङ्गसँगै उठ्छन्। केही शब्दको अर्थ भाष्यमै छ: स्त्यान भनेको काममा मन नलाग्ने अवस्था; प्रमाद भनेको साधनाका उपाय नगर्नु; आलस्य भनेको शरीर र मन भारी भएर नचल्नु; अविरति भनेको विषयतिरको लोभ। अन्तिम दुई ध्यान दिन लायक छन्: अर्को तहमा नपुग्नु, र पुगेपछि त्यहाँ नटिक्नु। ग्रन्थ आफैँ अड्किनु र फिस्लनुलाई सामान्य बाधा मान्छ। हाम्रो पढाइमा: बाधालाई चिन्नु आफूलाई दोष दिनुभन्दा धेरै उपयोगी छ।
आजको लागि
ध्यान भाग्दा सोधौँ: यो नौमध्ये कुन बाधा हो? नाम दिनु नै पहिलो पाइला हो।
टिप्पणी
रोग बाधाको सूचीमा छ, दोषको सूचीमा होइन। बिरामी हुनु वा ध्यान नटिक्नु नैतिक कमजोरी होइन; ग्रन्थले यिनलाई साधनाका सामान्य बाधा मान्छ।
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा