प्राणायाम
prāṇāyāmaप्राण वा श्वासको नियमन
ग्रन्थमा गतिविच्छेद र रोकाइ पर्छन्; ती अनुभवी गुरुको साथमा मात्र सिकिन्छन्।
४ सूत्रमा
- सूत्र २.२९
यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयोऽष्टावङ्गानि ॥
योगका आठ अङ्ग: अरूप्रतिको संयम, आफ्ना नियम, बसाइ, सास, इन्द्रियलाई भित्र फर्काउनु, एकाग्रता, ध्यान र समाधि। - सूत्र २.४९
तस्मिन्सति श्वासप्रश्वासयोर्गतिविच्छेदः प्राणायामः ॥
आसन बसेपछि सासको आउजाउ रोकिने अवस्था प्राणायाम हो। - सूत्र २.५०
बाह्याभ्यन्तरस्तम्भवृत्तिर्देशकालसङ्ख्याभिः परिदृष्टो दीर्घसूक्ष्मः ॥
प्राणायाम तीन किसिमको हुन्छ: सास छोडेपछि रोकिने, लिएपछि रोकिने, र जहाँको त्यहीँ थामिने; ठाउँ, समय र गन्तीले नापिँदै त्यो लामो र मसिनो हुन्छ। - सूत्र २.५१
बाह्याभ्यन्तरविषयाक्षेपी चतुर्थः ॥
चौथो प्राणायाम बाहिरी र भित्री दुवैलाई जितेपछि आउँछ, र दुवैभन्दा पर हुन्छ।
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा