सूत्र २.५०
बाह्याभ्यन्तरस्तम्भवृत्तिर्देशकालसङ्ख्याभिः परिदृष्टो दीर्घसूक्ष्मः ॥
॥ २.५० ॥रोमन लिपिमा (IAST)
bāhyābhyantarastambhavṛttirdeśakālasaṅkhyābhiḥ paridṛṣṭo dīrghasūkṣmaḥ
शब्दार्थ
मस्यौदाबाह्य-आभ्यन्तर-स्तम्भ-वृत्तिः देश-काल-सङ्ख्याभिः परिदृष्टः दीर्घ-सूक्ष्मः
- बाह्यbāhya
- बाहिरी (सास छोडेपछि रोकिने)
- आभ्यन्तरābhyantara
- भित्री (सास लिएपछि रोकिने)
- स्तम्भstambha
- जहाँको त्यहीँ थामिने
- वृत्तिःvṛttiḥ
- रूप भएको
- देशdeśa
- ठाउँ
- कालkāla
- समय
- सङ्ख्याभिःsaṅkhyābhiḥ
- गन्तीले
- परिदृष्टःparidṛṣṭaḥ
- नापिएको
- दीर्घdīrgha
- लामो
- सूक्ष्मःsūkṣmaḥ
- मसिनो, सूक्ष्म
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
प्राणायाम तीन किसिमको हुन्छ: सास छोडेपछि रोकिने, लिएपछि रोकिने, र जहाँको त्यहीँ थामिने; ठाउँ, समय र गन्तीले नापिँदै त्यो लामो र मसिनो हुन्छ।
अर्थ
बाह्य, आभ्यन्तर र स्तम्भ वृत्तिका प्राणायाम देश, काल र सङ्ख्याबाट नियालिँदै दीर्घ र सूक्ष्म हुन्छन्।
खण्डको प्रसङ्ग · आसन, प्राण र इन्द्रिय
आसनलाई स्थिरता र सुखबाट बुझाइएको छ। त्यसपछि प्राणायाम र प्रत्याहारको चर्चा आउँछ। सूत्रहरू आधुनिक व्यायामका आसनको सूची होइनन्। पढ्न र चिन्तन सुरु गर्न सहारा भएको कुर्सी र सहज सास पुग्छ; ग्रन्थको सास रोक्ने अभ्यास अनुभवी गुरुको साथमा मात्र सिकिन्छ।
यो व्याख्या यस खण्डका सबै सूत्रको साझा हो। (सूत्र २.४६–२.५५)
मुख्य शब्द
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा