पाद २

भाषा र अक्षर

भाषा

अक्षरको आकार

रङ

यो छनोट यही फोनमा सुरक्षित रहन्छ।

साधनपादः · आठ अङ्ग र नैतिक आधार

सूत्र २.२९

यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयोऽष्टावङ्गानि ॥

॥ २.२९ ॥
रोमन लिपिमा (IAST)

yamaniyamāsanaprāṇāyāmapratyāhāradhāraṇādhyānasamādhayo'ṣṭāvaṅgāni

शब्दार्थ

मस्यौदा

यम-नियम-आसन-प्राणायाम-प्रत्याहार-धारणा-ध्यान-समाधयः अष्टौ अङ्गानि

यमyama
अरूप्रतिको संयम
नियमniyama
आफ्ना लागि पालिने नियम
आसनāsana
बसाइ
प्राणायामprāṇāyāma
सासको नियमन
प्रत्याहारpratyāhāra
इन्द्रियलाई भित्र फर्काउनु
धारणाdhāraṇā
मनलाई एक ठाउँमा अडाउनु
ध्यानdhyāna
ध्यान
समाधयःsamādhayaḥ
समाधि
अष्टौaṣṭau
आठ
अङ्गानिaṅgāni
अङ्ग

शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।

सरल अर्थ

योगका आठ अङ्ग: अरूप्रतिको संयम, आफ्ना नियम, बसाइ, सास, इन्द्रियलाई भित्र फर्काउनु, एकाग्रता, ध्यान र समाधि।

स्तूपतिर उक्लिने खुड्किलाका बिसौनीमा थकाइ मार्दै तीर्थयात्री।
एआईले बनाएको चित्र · हाम्रो चित्र

खण्डको चित्र: आठ बिसौनीको उकालो

अर्थ

यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान र समाधि योगका आठ अङ्ग हुन्।

व्याख्या

यिनै आठ अङ्गले "अष्टाङ्ग योग" नाम पाएको हो। पहिला दुई व्यवहारका हुन्: यम, अर्थात् अरूप्रतिको संयम (२.३०), र नियम, अर्थात् आफ्ना लागि पालिने अनुशासन (२.३२)। त्यसपछि आसन (२.४६), प्राणायाम (२.४९) र प्रत्याहार (२.५४)। अन्तिम तीन, धारणा, ध्यान र समाधि, तेस्रो पाद खोल्छन् (३.१–३.३); त्यहाँ यी तीनलाई अघिल्ला पाँचको तुलनामा भित्री अङ्ग भनिएको छ (३.७)। व्यासभाष्य यति मात्र भन्छ: यिनको अभ्यास र स्वरूप क्रमैसँग बताइनेछ। सूची कहाँबाट सुरु हुन्छ, ध्यान दिऔँ: आसनबाट होइन, व्यवहारबाट। पछि आउने सूत्रमध्ये आसनबारे तीन मात्र छन्।

आजको लागि

आज कसैसँग बोल्दा सम्झौँ: योगको पहिलो अङ्ग आसन होइन, अरूसँगको व्यवहार हो।

मुख्य शब्द

संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा