सूत्र २.२९
यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयोऽष्टावङ्गानि ॥
॥ २.२९ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
yamaniyamāsanaprāṇāyāmapratyāhāradhāraṇādhyānasamādhayo'ṣṭāvaṅgāni
शब्दार्थ
मस्यौदायम-नियम-आसन-प्राणायाम-प्रत्याहार-धारणा-ध्यान-समाधयः अष्टौ अङ्गानि
- यमyama
- अरूप्रतिको संयम
- नियमniyama
- आफ्ना लागि पालिने नियम
- आसनāsana
- बसाइ
- प्राणायामprāṇāyāma
- सासको नियमन
- प्रत्याहारpratyāhāra
- इन्द्रियलाई भित्र फर्काउनु
- धारणाdhāraṇā
- मनलाई एक ठाउँमा अडाउनु
- ध्यानdhyāna
- ध्यान
- समाधयःsamādhayaḥ
- समाधि
- अष्टौaṣṭau
- आठ
- अङ्गानिaṅgāni
- अङ्ग
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
योगका आठ अङ्ग: अरूप्रतिको संयम, आफ्ना नियम, बसाइ, सास, इन्द्रियलाई भित्र फर्काउनु, एकाग्रता, ध्यान र समाधि।

अर्थ
यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान र समाधि योगका आठ अङ्ग हुन्।
व्याख्या
यिनै आठ अङ्गले "अष्टाङ्ग योग" नाम पाएको हो। पहिला दुई व्यवहारका हुन्: यम, अर्थात् अरूप्रतिको संयम (२.३०), र नियम, अर्थात् आफ्ना लागि पालिने अनुशासन (२.३२)। त्यसपछि आसन (२.४६), प्राणायाम (२.४९) र प्रत्याहार (२.५४)। अन्तिम तीन, धारणा, ध्यान र समाधि, तेस्रो पाद खोल्छन् (३.१–३.३); त्यहाँ यी तीनलाई अघिल्ला पाँचको तुलनामा भित्री अङ्ग भनिएको छ (३.७)। व्यासभाष्य यति मात्र भन्छ: यिनको अभ्यास र स्वरूप क्रमैसँग बताइनेछ। सूची कहाँबाट सुरु हुन्छ, ध्यान दिऔँ: आसनबाट होइन, व्यवहारबाट। पछि आउने सूत्रमध्ये आसनबारे तीन मात्र छन्।
आजको लागि
आज कसैसँग बोल्दा सम्झौँ: योगको पहिलो अङ्ग आसन होइन, अरूसँगको व्यवहार हो।
मुख्य शब्द
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा
