पाद १

भाषा र अक्षर

भाषा

अक्षरको आकार

रङ

यो छनोट यही फोनमा सुरक्षित रहन्छ।

समाधिपादः · अन्तराय र विभिन्न आधार

सूत्र १.३४

प्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य ॥

॥ १.३४ ॥
रोमन लिपिमा (IAST)

pracchardanavidhāraṇābhyāṃ vā prāṇasya

शब्दार्थ

मस्यौदा

प्रच्छर्दन-विधारणाभ्याम् वा प्राणस्य

प्रच्छर्दनpracchardana
सास बाहिर फाल्नु
विधारणाभ्याम्vidhāraṇābhyām
र रोकेर राख्नु (यी दुवैबाट)
वाvā
अथवा
प्राणस्यprāṇasya
प्राणको, सासको

शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।

सरल अर्थ

अथवा सास बाहिर छोड्ने र रोकेर राख्ने अभ्यासले पनि मन स्थिर हुन्छ।

बिहानको गोसाइँकुण्ड, छालबिनाको पानी र घिउको दियो।
एआईले बनाएको चित्र · व्यासभाष्य १.३६

खण्डको चित्र: छालबिनाको ताल

अर्थ

अथवा प्राणको बाहिर निकाल्ने र रोक्ने अभ्यासबाट चित्त स्थिर हुन्छ।

व्याख्या

१.३३ देखि १.३९ सम्म मन स्थिर पार्ने धेरै विकल्प छन्; यो सासको विकल्प हो। व्यासभाष्य भन्छ, भित्रको वायुलाई विशेष प्रयत्नले नाकबाट बाहिर फाल्नु प्रच्छर्दन हो, र रोकेर राख्नु विधारण, अर्थात् प्राणायाम। शास्त्रीय अर्थमा सास रोक्नु पनि यसमै पर्छ। सास रोक्ने अभ्यास अनुभवी गुरुको साथमा मात्र सिकिन्छ; सुरु गर्न भित्र लिनेभन्दा अलि लामो गरी, बिस्तारै सास छोड्नु पुग्छ, रोक्नु पर्दैन। ग्रन्थले प्राणायामको पूरा वर्णन पछि गर्छ (२.४९–२.५२)।

टिप्पणी

यस सूत्रमा सास रोक्ने कुरा पनि छ; सास रोक्ने अभ्यास जानकार गुरुसँग मात्र सिकिन्छ।

यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ

संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा