सूत्र १.३४
प्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य ॥
॥ १.३४ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
pracchardanavidhāraṇābhyāṃ vā prāṇasya
शब्दार्थ
मस्यौदाप्रच्छर्दन-विधारणाभ्याम् वा प्राणस्य
- प्रच्छर्दनpracchardana
- सास बाहिर फाल्नु
- विधारणाभ्याम्vidhāraṇābhyām
- र रोकेर राख्नु (यी दुवैबाट)
- वाvā
- अथवा
- प्राणस्यprāṇasya
- प्राणको, सासको
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
अथवा सास बाहिर छोड्ने र रोकेर राख्ने अभ्यासले पनि मन स्थिर हुन्छ।

अर्थ
अथवा प्राणको बाहिर निकाल्ने र रोक्ने अभ्यासबाट चित्त स्थिर हुन्छ।
व्याख्या
१.३३ देखि १.३९ सम्म मन स्थिर पार्ने धेरै विकल्प छन्; यो सासको विकल्प हो। व्यासभाष्य भन्छ, भित्रको वायुलाई विशेष प्रयत्नले नाकबाट बाहिर फाल्नु प्रच्छर्दन हो, र रोकेर राख्नु विधारण, अर्थात् प्राणायाम। शास्त्रीय अर्थमा सास रोक्नु पनि यसमै पर्छ। सास रोक्ने अभ्यास अनुभवी गुरुको साथमा मात्र सिकिन्छ; सुरु गर्न भित्र लिनेभन्दा अलि लामो गरी, बिस्तारै सास छोड्नु पुग्छ, रोक्नु पर्दैन। ग्रन्थले प्राणायामको पूरा वर्णन पछि गर्छ (२.४९–२.५२)।
टिप्पणी
यस सूत्रमा सास रोक्ने कुरा पनि छ; सास रोक्ने अभ्यास जानकार गुरुसँग मात्र सिकिन्छ।
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा
