सूत्र १.३३
मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनातश्चित्तप्रसादनम् ॥
॥ १.३३ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
maitrīkaruṇāmuditopekṣāṇāṃ sukhaduḥkhapuṇyāpuṇyaviṣayāṇāṃ bhāvanātaścittaprasādanam
शब्दार्थ
मस्यौदामैत्री-करुणा-मुदिता-उपेक्षाणाम् सुख-दुःख-पुण्य-अपुण्य-विषयाणाम् भावनातः चित्त-प्रसादनम्
- मैत्रीmaitrī
- मित्रभाव
- करुणाkaruṇā
- करुणा
- मुदिताmuditā
- अरूको असल काममा खुसी
- उपेक्षाणाम्upekṣāṇām
- नउल्झिने समभाव (यी चारको)
- सुखsukha
- सुखी
- दुःखduḥkha
- दुःखी
- पुण्यpuṇya
- असल काम गर्ने
- अपुण्यapuṇya
- खराब काम गर्ने
- विषयाणाम्viṣayāṇām
- प्रति
- भावनातःbhāvanātaḥ
- मनमा बसाएर, विकास गरेर
- चित्तcitta
- मन
- प्रसादनम्prasādanam
- सफा र शान्त हुनु
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
सुखीसँग मित्रता, दुःखीप्रति करुणा, असल काम गर्नेमा खुसी, र खराब काम गर्नेप्रति नउल्झिने भाव राख्दा मन सफा र शान्त हुन्छ।

अर्थ
सुखीप्रति मैत्री, दुःखीप्रति करुणा, पुण्यवान्प्रति मुदिता र अपुण्य आचरणप्रति उपेक्षा अर्थात् समभावको भावना विकसित गर्दा चित्त प्रसन्न र निर्मल हुन्छ।
व्याख्या
यो सूत्रले चार भाव र तिनका चार पात्र जोड्छ: सुखीसँग मैत्री, दुःखीप्रति करुणा, पुण्य गर्नेमा मुदिता र पाप गर्नेप्रति उपेक्षा। व्यासभाष्य भन्छ, यसरी भावना गर्दा शुक्ल अर्थात् उज्यालो धर्म जन्मिन्छ; मन प्रसन्न हुन्छ, र प्रसन्न मन एकाग्र भएर स्थिर हुन्छ। त्यसैले यो राम्रो व्यवहारको सल्लाह मात्र होइन, एकाग्रताको बाटो पनि हो। उपेक्षाको अर्थ खराब काम स्वीकार्नु होइन, त्यसमा मन नउल्झाउनु हो। यी चार भाव बुद्धधर्मका चार ब्रह्मविहारसँग मिल्छन्, जुन लुम्बिनीमा जन्मिएका बुद्धले सिकाए।
आजको लागि
चार भावमध्ये एउटा रोजौँ, र आज एक जनाप्रति त्यो देखाऔँ।
टिप्पणी
चार भाव र तिनका चार पात्रलाई जोडी मिलाएर पढौँ। उपेक्षा भनेको खराब काममा मन नउल्झाउनु हो; हानिमा परेका मान्छेको बेवास्ता गर्नु होइन।
मुख्य शब्द
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा
