सूत्र २.३४
वितर्का हिंसादयः कृतकारितानुमोदिता लोभक्रोधमोहपूर्वका मृदुमध्याधिमात्रा दुःखाज्ञानानन्तफला इति प्रतिपक्षभावनम् ॥
॥ २.३४ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
vitarkā hiṃsādayaḥ kṛtakāritānumoditā lobhakrodhamohapūrvakā mṛdumadhyādhimātrā duḥkhājñānānantaphalā iti pratipakṣabhāvanam
शब्दार्थ
मस्यौदावितर्काः हिंसा-आदयः कृत-कारित-अनुमोदिताः लोभ-क्रोध-मोह-पूर्वकाः मृदु-मध्य-अधिमात्राः दुःख-अज्ञान-अनन्त-फलाः इति प्रतिपक्ष-भावनम्
- वितर्काःvitarkāḥ
- यम-नियमविरुद्धका विचार
- हिंसाhiṃsā
- हिंसा
- आदयःādayaḥ
- आदि
- कृतkṛta
- आफैँ गरेको
- कारितkārita
- अरूलाई गराएको
- अनुमोदिताःanumoditāḥ
- समर्थन गरेको
- लोभlobha
- लोभ
- क्रोधkrodha
- रिस
- मोहmoha
- भ्रम
- पूर्वकाःpūrvakāḥ
- बाट उठेका
- मृदुmṛdu
- हलुका
- मध्यmadhya
- मध्यम
- अधिमात्राःadhimātrāḥ
- तीव्र
- दुःखduḥkha
- दुःख
- अज्ञानajñāna
- अज्ञान
- अनन्तananta
- अन्त नहुने
- फलाःphalāḥ
- फल दिने
- इतिiti
- भनेर
- प्रतिपक्षpratipakṣa
- उल्टो पक्ष
- भावनम्bhāvanam
- मनमा बसाउनु
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
हिंसाजस्ता विचार आफैँ गरेका हुन्, गराएका हुन् वा समर्थन गरेका; लोभ, रिस वा भ्रमबाट उठेका; हलुका, मध्यम वा तीव्र; तिनको फल अन्त नहुने दुःख र अज्ञान हो: यसरी सोच्नु नै उल्टो भावना हो।
अर्थ
हिंसाजस्ता विचार वा कर्म आफूले गरे पनि, गराए पनि वा समर्थन गरे पनि लोभ, क्रोध वा मोहबाट उत्पन्न हुन्छन्। मन्द, मध्यम वा तीव्र जुन रूपमा भए पनि तिनले दुःख र अज्ञान बढाउँछन् भन्ने चिन्तन प्रतिपक्षभावना हो।
व्याख्या
यो सूत्रले उल्टो भावना कसरी सोच्ने भन्छ। पहिलो गलत विचार हिंसा तीन किसिमले हुन्छ: आफैँ गरेर, अरूलाई गराएर, वा समर्थन गरेर। व्यासभाष्य थप्छ, हरेक लोभ, रिस वा भ्रमबाट उठ्न सक्छ, र हरेक हलुका, मध्यम वा तीव्र हुन सक्छ; फेरि छुट्याउँदै भाष्य हिंसाका एकासी किसिम गन्छ, र अन्तमा भन्छ, यी गनिसाध्य छैनन्। तिनको फल अन्त नहुने दुःख र अज्ञान हो; परम्पराको कर्मसिद्धान्तअनुसार हानि गर्नेकै जीवनमा हानि फर्कन्छ। काम गर्नुअघि यसरी सोच्नु प्रतिपक्षभावना हो। ध्यान दिऔँ: समर्थन गर्नुलाई पनि गरेसरह गनिएको छ।
आजको लागि
कसैलाई होच्याउने पोस्टमा "लाइक" गर्नुअघि सम्झौँ: समर्थन गर्नु पनि गरेसरह हो।
मुख्य शब्द
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा