सूत्र ३.११
सर्वार्थतैकाग्रतयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः ॥
॥ ३.११ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
sarvārthataikāgratayoḥ kṣayodayau cittasya samādhipariṇāmaḥ
शब्दार्थ
मस्यौदासर्व-अर्थता-एकाग्रतयोः क्षय-उदयौ चित्तस्य समाधि-परिणामः
- सर्वsarva
- सबै
- अर्थताarthatā
- विषयतिर जाने स्वभाव
- एकाग्रतयोःekāgratayoḥ
- र एकाग्रताको (दुवैको)
- क्षयkṣaya
- घट्नु, ओझेल पर्नु
- उदयौudayau
- र उदाउनु (दुवै)
- चित्तस्यcittasya
- मनको
- समाधिsamādhi
- समाधि
- परिणामःpariṇāmaḥ
- बदलाव
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
जताततै छरिने बानी घट्दै र एउटै कुरामा टिक्ने बानी बढ्दै जानु समाधितिरको बदलाव हो।

अर्थ
चित्तको अनेक विषयतर्फको प्रवृत्ति घट्नु र एकाग्रता उदाउनु समाधिपरिणाम हो।
व्याख्या
मनका दुई स्वभाव छन्: जताततै जाने, र एउटै कुरामा टिक्ने। व्यासभाष्य भन्छ, दुवै मनकै गुण हुन्। यहाँ "क्षय" को अर्थ नष्ट हुनु होइन, ओझेलमा पर्नु हो; "उदय" भनेको देखा पर्नु। एउटा पछि हट्छ, अर्को अगाडि आउँछ, र दुवैमा उही रहने मन एकाग्र हुन्छ; यही समाधिपरिणाम हो। ३.९ मा छाप बदलिएका थिए; यहाँ मनको दिशा बदलिन्छ: धेरैतिरबाट एकतिर। हाम्रो पढाइमा: ग्रन्थ छरिने बानीसँग लड्न भन्दैन; एउटा स्वभाव अगाडि आउँदा अर्को आफैँ पछाडि सर्छ भन्छ।
आजको लागि
आज याद गरौँ: कुन बेला मन जताततै छरियो, र कुन बेला एउटै काममा टिक्यो? दुवैलाई दोष नदिई हेरौँ।
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा
