पाद ३

भाषा र अक्षर

भाषा

अक्षरको आकार

रङ

यो छनोट यही फोनमा सुरक्षित रहन्छ।

विभूतिपादः · परिणाम र क्रम

सूत्र ३.११

सर्वार्थतैकाग्रतयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः ॥

॥ ३.११ ॥
रोमन लिपिमा (IAST)

sarvārthataikāgratayoḥ kṣayodayau cittasya samādhipariṇāmaḥ

शब्दार्थ

मस्यौदा

सर्व-अर्थता-एकाग्रतयोः क्षय-उदयौ चित्तस्य समाधि-परिणामः

सर्वsarva
सबै
अर्थताarthatā
विषयतिर जाने स्वभाव
एकाग्रतयोःekāgratayoḥ
र एकाग्रताको (दुवैको)
क्षयkṣaya
घट्नु, ओझेल पर्नु
उदयौudayau
र उदाउनु (दुवै)
चित्तस्यcittasya
मनको
समाधिsamādhi
समाधि
परिणामःpariṇāmaḥ
बदलाव

शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।

सरल अर्थ

जताततै छरिने बानी घट्दै र एउटै कुरामा टिक्ने बानी बढ्दै जानु समाधितिरको बदलाव हो।

कुमाले टोलमा धुलो, डल्लो, चाकको घैँटो, सुकिरहेका भाँडा र खपटा।
एआईले बनाएको चित्र · व्यासभाष्य ३.१५ · व्यासभाष्य ३.१३

खण्डको चित्र: माटोको क्रम

अर्थ

चित्तको अनेक विषयतर्फको प्रवृत्ति घट्नु र एकाग्रता उदाउनु समाधिपरिणाम हो।

व्याख्या

मनका दुई स्वभाव छन्: जताततै जाने, र एउटै कुरामा टिक्ने। व्यासभाष्य भन्छ, दुवै मनकै गुण हुन्। यहाँ "क्षय" को अर्थ नष्ट हुनु होइन, ओझेलमा पर्नु हो; "उदय" भनेको देखा पर्नु। एउटा पछि हट्छ, अर्को अगाडि आउँछ, र दुवैमा उही रहने मन एकाग्र हुन्छ; यही समाधिपरिणाम हो। ३.९ मा छाप बदलिएका थिए; यहाँ मनको दिशा बदलिन्छ: धेरैतिरबाट एकतिर। हाम्रो पढाइमा: ग्रन्थ छरिने बानीसँग लड्न भन्दैन; एउटा स्वभाव अगाडि आउँदा अर्को आफैँ पछाडि सर्छ भन्छ।

आजको लागि

आज याद गरौँ: कुन बेला मन जताततै छरियो, र कुन बेला एउटै काममा टिक्यो? दुवैलाई दोष नदिई हेरौँ।

यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ

संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा