सूत्र ३.५०
तद्वैराग्यादपि दोषबीजक्षये कैवल्यम् ॥
॥ ३.५० ॥रोमन लिपिमा (IAST)
tadvairāgyādapi doṣabījakṣaye kaivalyam
शब्दार्थ
मस्यौदातद्-वैराग्यात् अपि दोष-बीज-क्षये कैवल्यम्
- तद्tad
- त्यसप्रति
- वैराग्यात्vairāgyāt
- वैराग्यबाट
- अपिapi
- पनि
- दोषdoṣa
- दोष, क्लेश
- बीजbīja
- बीउ
- क्षयेkṣaye
- सकिँदा
- कैवल्यम्kaivalyam
- कैवल्य, द्रष्टा आफ्नै स्वरूपमा एक्लो
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
त्यस्तो ठूलो शक्ति र ज्ञानप्रति पनि पकड छोडेपछि दोषका बीउ सकिन्छन्, र कैवल्य हुन्छ।

अर्थ
त्यसप्रति समेत वैराग्य हुँदा दोषका बीज क्षय भएर कैवल्य हुन्छ।
व्याख्या
३.४९ ले सबैभन्दा ठूलो सिद्धि भन्यो: सबै अवस्थामाथि स्वामित्व र सबै जान्ने क्षमता। यो सूत्र भन्छ, त्यसप्रति पनि वैराग्य चाहिन्छ। व्यासभाष्यअनुसार योगीले देख्छ: मन र पुरुष फरक हुन् भन्ने बोध पनि मनकै एउटा गुण हो, छोड्नुपर्ने पक्षमा पर्छ; पुरुष भने नबदलिने, शुद्ध र मनभन्दा अलग छ। त्यसबाट पनि विरक्त हुँदा क्लेशका बीउ, जो अब डढेको धानको बीउजस्तै उम्रन सक्दैनन्, मनसँगै विलीन हुन्छन्। यही कैवल्य हो: द्रष्टा आफ्नै स्वरूपमा। यो १.१६ को उच्च वैराग्य हो। हाम्रो पढाइमा: अन्तमा छोड्नुपर्ने कुरा प्रायः हामी सबैभन्दा राम्रो गर्ने कुरा नै हुन्छ।
१९६ सूत्र गन्ने संस्करणमा यो सूत्र ३.५१ हो।
मुख्य शब्द
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा
