सूत्र ४.११
हेतुफलाश्रयालम्बनैः सङ्गृहीतत्वादेषामभावे तदभावः ॥
॥ ४.११ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
hetuphalāśrayālambanaiḥ saṅgṛhītatvādeṣāmabhāve tadabhāvaḥ
शब्दार्थ
मस्यौदाहेतु-फल-आश्रय-आलम्बनैः सङ्गृहीतत्वात् एषाम् अभावे तद्-अभावः
- हेतुhetu
- कारण
- फलphala
- फल
- आश्रयāśraya
- आधार
- आलम्बनैःālambanaiḥ
- र विषयले
- सङ्गृहीतत्वात्saṅgṛhītatvāt
- धानिएका भएकाले
- एषाम्eṣām
- यिनको
- अभावेabhāve
- नहुँदा
- तद्tad
- तिनको
- अभावःabhāvaḥ
- नहुनु
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
कारण, फल, आधार र विषयले वासनालाई धानेका छन्; यी नरहे वासना पनि रहँदैनन्।
अर्थ
हेतु, फल, आश्रय र आलम्बनले वासनालाई धानेका हुन्छन्; यी नहुँदा वासना पनि हुँदैनन्।
व्याख्या
वासना अनादि छन् भने तिनको अन्त हुन्छ कि हुँदैन? यो सूत्र भन्छ, हुन्छ, किनकि तिनलाई चार कुराले धानेका छन्। व्यासभाष्यअनुसार कारण भनेको छ डन्डी भएको संसारको पाङ्ग्रो हो: पुण्यबाट सुख, पापबाट दुःख; सुखबाट राग, दुःखबाट द्वेष; त्यसबाट प्रयत्न; अनि मन, वचन वा शरीरले अरूलाई सघाउँदा वा दुख दिँदा फेरि पुण्य र पाप। यो पाङ्ग्रोलाई अविद्याले घुमाउँछ। फल भनेको जसका लागि यी उठ्छन्; आधार भनेको काम नसकिएको मन; विषय भनेको वासनालाई जगाउने वस्तु। यी चार हटे वासना टिक्ने ठाउँ रहँदैन।
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा