रोजेर गरिएको कठिनाइ: तप

ग्रन्थ के भन्छ

२.१ ले क्रियायोगका तीन अङ्गमध्ये पहिलो नाम तपको लिन्छ, स्वाध्याय र ईश्वरप्रणिधानसँगै। तप भनेको आफैँ रोजेर लिइने कठोरता हो: ताप, मेहनत र कष्ट। व्यासभाष्य भन्छ, तपबिना योग सिद्ध हुँदैन, किनकि अनादि कर्म र क्लेशले रङ्गिएको अशुद्धि त्यसबिना टुट्दैन। तर उही ठाउँमा भाष्य सीमा पनि तोक्छ: तप त्यति मात्र गरिन्छ, जतिले मनको प्रसन्नतामा बाधा पुर्याउँदैन।

२.३२ मा तप पाँच नियममध्ये एक हो, र व्यासभाष्य यसलाई खोलेर भन्छ: द्वन्द्व सहनु, अर्थात् भोक-तिर्खा, जाडो-गर्मी, उभिनु-बस्नु; मौन बस्नु; र चान्द्रायणजस्ता परम्परागत व्रत, जसमा खानाको मात्रा चन्द्रमासँगै घट्छ र बढ्छ। २.४३ यसको फल भन्छ: तपबाट अशुद्धि क्षीण हुन्छ, र शरीर तथा इन्द्रिय सिद्ध हुन्छन्। भाष्य शरीरका सिद्धि, जस्तै अणिमा अर्थात् अति सूक्ष्म हुनु, र इन्द्रियका सिद्धि, जस्तै टाढाको सुन्नु र देख्नु, गनाउँछ। यी ग्रन्थका दाबी हुन्, शक्तिबारे परम्पराको वर्णन, जुन तेस्रो पादमा फेरि आउँछ।

आजको जीवनमा

हाम्रो पढाइमा, नेपालमा तप अनौठो शब्द होइन। धेरै महिला तीजको व्रत बस्छन्, धेरै परिवार एकादशी बस्छन्, कोही साउनभरि मासु खाँदैनन्। साधारण दिनमा पनि साना, रोजेका कठिनाइ हुन्छन्: पढ्न बिहानै उठ्नु, बसको सट्टा उकालो हिँड्नु, फोनबिनाको एउटा साँझ। ग्रन्थको अर्थमा यिनलाई तप बनाउने कुरा तीन छन्: आफैँले रोजेको हो, यसको उद्देश्य छ, र यसले मनलाई अझ सफा बनाउँछ।

व्यासभाष्यले तोकेको सीमा नै हाम्रो कसी हो। कुनै अनुशासनले रिँगटा, तितोपन वा डर ल्याउँछ भने त्यो तप रहँदैन, हानि बन्छ। आफन्तले के भन्लान् भन्ने डरले मात्र बसिएको व्रत, वा बुहारीमाथि थोपरिएको उपवास, तपको मर्मबाट टाढा हुन्छ। पालन गर्न सकिने सानो कठिनाइ रोजौँ, किन रोजेको हो भनेर आफैँलाई भनौँ, र यसको आकार शरीरले तोकोस्।

तीन अवस्था

साथमा लैजाने कुरा

• तप रोजेर गरिन्छ, र यसको उद्देश्य हुन्छ।
• मनको शान्ति खलबल्याउने अनुशासन आफ्नो लक्ष्यबाट चुक्छ।

आफैँलाई सोधौँ

• म कुन कठिनाइ रोज्छु, र त्यो केका लागि?
• मेरो अनुशासनले मनलाई सफा बनाउँछ कि अशान्त?
• कसैले मेरो खातिर आफूले नरोजेको कष्ट त सहिरहेको छैन?

यी प्रश्न मनमनै सोच्नका लागि हुन्; यहाँ केही लेख्नु वा पठाउनु पर्दैन।

यस पाठका सूत्र