सफा ठाउँ, सफा मन

ग्रन्थ के भन्छ

शौच पाँच नियममध्ये पहिलो हो (२.३२)। व्यासभाष्यले यसका दुई पक्ष देखाउँछ। बाहिरी शौच माटो र पानीले, अनि शुद्ध आहारले हुन्छ; भित्री शौच भनेको मनका मैला पखाल्नु हो। २.४१ ले शौचको फल बताउँछ, र भाष्य यसलाई एउटा सिक्रीझैँ पढ्छ: शौचबाट सत्त्वशुद्धि, अर्थात् मनको उज्यालो गुण सफा हुनु; त्यसबाट प्रसन्नता; अनि एकाग्रता; अनि इन्द्रियजय; र अन्तमा आत्मदर्शनको योग्यता।

यी दुईको बीचमा २.४० तपस्वी ग्रन्थको कडा भाषा बोल्छ। यसअनुसार शौचबाट आफ्नै शरीरप्रति वितृष्णा जाग्छ, र अरूसँग सम्पर्कको चाह रहँदैन। व्यासभाष्य बुझाउँछ: शरीरका दोष देख्ने, र माटो-पानीले पखाल्दा पनि शरीर शुद्ध नपाउने संन्यासी शरीरमा आसक्त रहँदैन, र अरूको शरीरसँग संसर्ग गर्दैन। यो संन्यास परम्पराको स्वर हो, र हामी यसलाई जस्ताको तस्तै राख्छौँ। २.४१ ले भनेका फल भने अर्कैतिर देखाउँछन्: सफा मन, प्रसन्न हृदय, एकाग्रता।

आजको जीवनमा

हाम्रो पढाइमा, बाहिरी र भित्री शौच दैनिक जीवनमा अझै भेटिन्छन्। पढ्नुअघि खाली गरिएको टेबल, पूजाअघि बढारिएको कुना, लामो बिरामीपछि हावा छिराइएको कोठा: यस्ता साना कामले मनलाई थामिन सजिलो बनाउन सक्छन्। हामीले भनेको सफाइ ठाउँ र त्यहाँका मान्छेको हेरचाह हो, कसैप्रतिको घिन कहिल्यै होइन।

भित्री पक्ष देख्न गाह्रो हुन्छ। हाम्रो पढाइमा, मनका मैला पखाल्ने काम एउटा सानो कुराबाट सुरु हुन सक्छ: बिसाइएको एउटा पुरानो रिस, रिसमा नपठाइएको एउटा सन्देश, धेरै दिनदेखि भन्न बाँकी धन्यवाद। सफा कोठाले साथ दिन्छ, तर ग्रन्थ अझ भित्रतिर देखाउँछ।

तीन अवस्था

साथमा लैजाने कुरा

• ग्रन्थमा शौचका दुई पक्ष छन्: वरिपरिको ठाउँ र भित्रको मन।
• सफाइ हेरचाह हो, घृणा कहिल्यै होइन।

आफैँलाई सोधौँ

• कुन ठाउँ सफा भए मेरो अर्को काम सजिलो हुन्छ?
• मनको कुन मैलो मैले सबैभन्दा लामो समय बोकेको छु?
• मेरो सफाइको धारणा कहिल्यै मान्छेलाई टाढा राख्न प्रयोग भएको छ?

यी प्रश्न मनमनै सोच्नका लागि हुन्; यहाँ केही लेख्नु वा पठाउनु पर्दैन।

यस पाठका सूत्र