गर्मी–जाडो, प्रशंसा–निन्दा

ग्रन्थ के भन्छ

आसनबारे सूत्रहरू थोरै बोल्छन्, र सबै कुरा तीन सूत्रमा अटाउँछ। आसन स्थिर र सहज हुन्छ (२.४६)। प्रयत्न खुकुलो पारेर र मनलाई अनन्तमा एकाकार गरेर आसन सिद्ध हुन्छ (२.४७); वाचस्पति मिश्र अनन्तलाई फणामा पृथ्वी स्थिर थाम्ने नागराज मान्छन्। व्यासभाष्य पद्मासन, वीरासन आदि केही आसनको नाम लिन्छ, र सूची "यथासुख", अर्थात् जसरी सहज हुन्छ, भनेर टुङ्ग्याउँछ।

२.४८ यसको फल भन्छ: आसन सिद्ध भएपछि द्वन्द्वले चोट पुर्याउँदैनन्। व्यासभाष्यका उदाहरण जाडो र गर्मी हुन्। सूत्रको शब्द "अनभिघात" हो, अर्थात् चोट नपर्नु: जाडो र गर्मी त रहन्छन्, तर बस्नेलाई आसनबाट हल्लाउँदैनन्। व्यासभाष्यले २.३२ मा तपअन्तर्गत गनाएका जोडी पनि यिनै हुन्। ग्रन्थमा यो ध्यानमा बसेको शरीरको कुरा हो: शरीर स्थिर भएपछि सास र मन अघि बढ्न सक्छन् (२.४९)।

आजको जीवनमा

प्रशंसा र निन्दा सूत्रमा छैनन्; यिनमा सूत्र लागू गर्नु हाम्रो पढाइ हो। तर यिनी पनि जाडो-गर्मीझैँ जोडीमा आउँछन्: बिहान काममा तारिफ, बेलुका परिवारको समूहमा तीखो टिप्पणी। स्थिर आसन नभएको मन एउटाले माथि उचालिन्छ, अर्कोले तल झारिन्छ।

सूत्रको शब्दले मद्दत गर्छ: "महसुस नहुनु" होइन, "चोट नपर्नु"। गर्मी गर्मी नै लाग्छ; प्रशंसाले खुसी पार्छ, निन्दाले बिझाउँछ। फरक यति हो, कुनैले पनि आसनबाट खसाल्दैन। स्थिर शरीरबाट सुरु गर्न सकिन्छ: भुइँमा खुट्टा, बिस्तारै छोडिएको सास, अनि एउटा प्रश्न: यसमा के साँचो छ, के काम लाग्छ?

तीन अवस्था

साथमा लैजाने कुरा

• जोडीहरू आइरहन्छन्; लक्ष्य तिनले ढाल्न नसक्नु हो।
• स्थिर आसन जवाफ दिने राम्रो ठाउँ हो।

आफैँलाई सोधौँ

• मलाई कुनले सजिलै उचाल्छ, र कुनले बढी तल झार्छ: तारिफ कि निन्दा?
• छोइनु तर चोट नपर्नु मेरो जीवनमा कस्तो देखिन्छ?
• म कसको तारिफ वा निन्दालाई सबैभन्दा बढी तौल दिन्छु, र किन?

यी प्रश्न मनमनै सोच्नका लागि हुन्; यहाँ केही लेख्नु वा पठाउनु पर्दैन।

यस पाठका सूत्र