वर्तमान, दूरदृष्टि र अटल वचन
बितेकोको पीर र भोलिको डरबीच आज कसरी बाँच्ने, सङ्कट आउनुअघि र आइपर्दा के गर्ने, र मेरु हल्लिए पनि वचन किन नहल्लाउने: यही अध्याय।
२० श्लोक · ४ चित्रकथातेह्रौँ अध्याय खराब कर्मसहितको लामो आयुभन्दा असल कर्मसहितको छोटो जीवनलाई ठूलो मान्छ, र बितेको र आउने कुराभन्दा वर्तमानमा बाँच्न सम्झाउँछ। पहिल्यै तयारी गर्ने र सङ्कटमा तुरुन्त बुद्धि चलाउने बाँच्छन् भन्ने तीन माछाको कथा, 'जस्तो राजा, उस्तै प्रजा', र खनेर पानी निकालेझैँ सोधेर सिकिने विद्याका श्लोक यहीँ छन्। अध्याय मेरु हल्लिए पनि वचनबाट नहल्लिने सज्जनको श्लोकमा टुङ्गिन्छ। भाग्य र कर्मबारे त्यस समयका विश्वास बोकेका केही श्लोक र जातलाई अपमानका रूपमा प्रयोग गर्ने एउटा श्लोक पनि छन्, जसलाई यहाँ सन्दर्भसहित राखिएको छ।
चित्रकथा
हरेक चित्रमा श्लोकको आफ्नै दृश्य, र त्यसमा आजको जीवनका झ्याल
२० श्लोक
- १३.१एक क्षण, तर उज्यालो कर्मसँग
- १३.२बितेको, आउने र अहिले
- १३.३कसलाई केले खुसी पार्छ
- १३.४गर्भमै तय हुने पाँच कुरासन्दर्भसहित
- १३.५धनको भारले झुक्ने
- १३.६मायासँगै डरसन्दर्भसहित
- १३.७तीन माछाको कथा
- १३.८जस्तो राजा, उस्तै प्रजा
- १३.९बाँचेर पनि मरेजस्तो
- १३.१०बाख्राको घाँटीको थुनझैँसन्दर्भसहित
- १३.१२बन्धन र मुक्ति मनमै
- १३.१३जहाँ मन जान्छ, त्यहीँ समाधिसन्दर्भसहित
- १३.१४सबै इच्छा कसको पुग्छ?सन्दर्भसहित
- १३.१५हजार गाईमा पनि आमा चिन्ने बाछोसन्दर्भसहित
- १३.१६न भीडमा सुख, न वनमा
- १३.१७खनेपछि पानी, सोधेपछि विद्या
- १३.१८कर्मअनुसार फल, तर सोचेर कामसन्दर्भसहित
- १३.१९कहाँ सन्तोष, कहाँ होइनसन्दर्भसहित
- १३.२०गुरुको अनादरमा श्रापआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १३.२१मेरु हल्लिए पनि वचन नहल्लिने
आजको जीवनमा
मनसुनको पहिरो, फोनमा आउने ठगी, एसईईपछिको चिन्ता र 'भोलि दिन्छु' भनेर बिर्सिइने वाचा: यो अध्याय आजका नेपालीका यस्तै क्षणमा बोल्छ। यसले पहिल्यै तयारी र सङ्कटमा शान्त बुद्धि, विगत र भविष्यको बोझबिना आजको काम, नेताले देखाउने बाटो, र सानो वचन पनि निभाउने इमानलाई जीवनको आधार मान्छ।
- सङ्कटअघि तयारी र सङ्कटमा शान्त बुद्धि, दुवै चाहिन्छ; 'जे होला होला' होइन।१३.७
- बितेकोको पीर र भोलिको डरभन्दा आज के गर्न सकिन्छ, त्यसमा मन लगाउनु।१३.२१३.१२
- नेतृत्व जहाँ छ, संस्कृति त्यहीँबाट बन्छ: घर, कक्षा, वडा वा अफिस।१३.८
- विद्या सोधेर, सुनेर र धैर्यले खनेर मात्र भेटिन्छ; त्यसमा कहिल्यै 'पुग्यो' नभन्नु।१३.१७१३.१९
- सानो वचन पनि निभाउनु: भरोसा त्यसैबाट बन्छ।१३.२११३.१
परिवार वा कक्षामा कुरा गरौँ
हाम्रो घर वा कक्षाले कुन वचन सबैभन्दा धेरै बिर्सन्छ, र श्लोक १३.२१ का सज्जनझैँ त्यो निभाउन कुन सानो नियम बनाउन सकिन्छ?
आधुनिक कथा र झ्याल श्लोकबाट प्रेरित सम्पादकीय व्याख्या हुन्, अनुवाद होइनन्।
मस्यौदा · बिटा · विज्ञ समीक्षा बाँकी। संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org



