के साँच्चै अनमोल छ
पानी, अन्न र मीठो बोली: पृथ्वीका साँचा रत्न यिनै हुन्, चम्किने ढुङ्गा होइनन्। यो अध्याय सोध्छ, हामी केलाई अनमोल ठान्छौँ?
२० श्लोक · ४ चित्रकथाचौधौँ अध्याय पृथ्वीका तीन रत्न (पानी, अन्न र सुभाषित) बाट सुरु हुन्छ र साँचो मूल्य के हो भन्ने प्रश्नमा बारम्बार फर्किन्छ: धनभन्दा शरीर, नजिक बसाइभन्दा मनको नाता, घमण्डभन्दा नम्रता। धेरै जना मिल्दा आउने बल, समय र प्रसङ्ग हेरेर बोल्ने कला, र पछुतोमा आउने बुद्धि पहिल्यै आए के हुन्थ्यो भन्ने श्लोक पनि यहीँ छन्। यही अध्यायमा स्त्रीलाई आगो र सर्पसँग गन्ने र शरीरमात्र ठान्ने केही पुराना धारणा पनि छन्, जसलाई यहाँ सन्दर्भसहित राखिएको छ।
चित्रकथा
हरेक चित्रमा श्लोकको आफ्नै दृश्य, र त्यसमा आजको जीवनका झ्याल
२० श्लोक
- १४.१पृथ्वीका तीन रत्न
- १४.२आफ्नै भूलको रूखसन्दर्भसहित
- १४.३शरीर फेरि पाइँदैनसन्दर्भसहित
- १४.४घाँसले रोकेको बादल
- १४.५आफैँ फैलिने चार कुरा
- १४.६मसानघाटको वैराग्य
- १४.७पछुतोको बुद्धि पहिल्यै
- १४.८धरतीमा धेरै रत्न
- १४.९टाढा भएर पनि नजिक
- १४.१०सिकारीको मीठो गीतसन्दर्भसहित
- १४.११न धेरै नजिक, न धेरै टाढाआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १४.१२तुरुन्तै प्राण लिन सक्ने छवटाआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १४.१३गुण भए मात्र बाँचेको
- १४.१४एउटै कामले संसार जित्ने
- १४.१५प्रसङ्ग, हैसियत र क्षमता हेरेर
- १४.१६एउटै शरीर, तीन दृष्टिआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १४.१७सार्वजनिक नगर्नू भनिएका कुरा
- १४.१८कोइलीको मौन
- १४.१९जतनसाथ सम्हाल्ने पाँच कुरा
- १४.२०चार छोटा सूत्र
आजको जीवनमा
काठमाडौंमा ट्याङ्करको पानी किन्ने परिवार, पहाडमा सुक्दै गएका मूल, बिहेमा सुनको गहनाको होड: श्लोक १४.१ आज पनि सोध्छ, साँचो रत्न के हो। खाडी, मलेसिया र कोरियामा काम गर्ने नेपालीका परिवार हरेक रातको भिडियो कलमा श्लोक १४.९ बाँच्छन्: मनमा हुनेहरू टाढा हुँदैनन्। आमा समूह, टोल र कामदारका साझा प्रयासमा १४.४ को घाँसको छानो देखिन्छ, र सामाजिक सञ्जालको हतारमा १४.१५ र १४.१८ ले मौका हेरेर बोल्ने कुरा सम्झाउँछन्।
- पानी, अन्न र मीठो बोलीलाई सुन र चम्किला ढुङ्गाभन्दा माथि राख्नु।१४.१
- धन र जग्गा फेरि कमाउन सकिन्छ; शरीर र स्वास्थ्य फेरि पाइँदैन।१४.३
- एक्लाएक्लै कमजोर देखिनेहरू मिल्दा ठूलो सङ्कट पनि थेगिन्छ।१४.४
- नजिक बस्नुभन्दा कसैको मनमा बस्नु ठूलो कुरा हो।१४.९
- बोल्दा प्रसङ्ग हेर्नु, रिसाउँदा आफ्नो क्षमता हेर्नु, र स्वर तयार भएपछि मात्र बोल्नु।१४.१५१४.१८
परिवार वा कक्षामा कुरा गरौँ
तपाईंको घर वा टोलमा पानी, अन्न र मीठो बोली (श्लोक १४.१) मध्ये कुन सबैभन्दा बढी हेलामा परेको छ, र त्यसलाई रत्नजस्तै जोगाउन के गर्न सकिन्छ?
आधुनिक कथा र झ्याल श्लोकबाट प्रेरित सम्पादकीय व्याख्या हुन्, अनुवाद होइनन्।
मस्यौदा · बिटा · विज्ञ समीक्षा बाँकी। संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org