मणि र काँच चिन्ने आँखा
दालभरि घुमेर पनि स्वाद नचिन्ने डाडु, दूधबाट पानी छुट्याउने हाँस, खुट्टामा लडेको मणि: सूचनाको भीडमा के सार हो भनेर कसरी चिन्ने?
१९ श्लोक · ४ चित्रकथापन्ध्रौँ अध्याय करुणाबाट सुरु हुन्छ: जसको मन सबै प्राणीप्रति दयाले पग्लिन्छ, उसलाई बाहिरी आडम्बर चाहिँदैन। त्यसपछि गुरुको ऋण, धन र सम्बन्धको तितो यथार्थ, अन्यायको कमाइ, र मणि र काँच, हाँस र दूध, डाडु र स्वादजस्ता उपमाबाट साँचो मूल्य र सार चिन्ने कुरा आउँछन्। अन्त्यतिर प्रेमको बन्धन र परदेश पुगेको भमराका सुन्दर श्लोक छन्। यही अध्यायमा द्विज (ब्राह्मण) लाई सबैभन्दा माथि राख्ने र 'चाण्डाल' शब्दलाई गालीका रूपमा प्रयोग गर्ने केही पुराना धारणा पनि छन्, जसलाई यहाँ सन्दर्भसहित राखिएको छ।
चित्रकथा
हरेक चित्रमा श्लोकको आफ्नै दृश्य, र त्यसमा आजको जीवनका झ्याल
१९ श्लोक
- १५.१दयाले पग्लिएको मन
- १५.२एक अक्षरको ऋण
- १५.२bकाँडा र दुष्टका दुई उपायसन्दर्भसहित
- १५.४लक्ष्मी छोड्ने बानीसन्दर्भसहित
- १५.५पैसा सकिँदा छोड्नेहरू
- १५.६अन्यायको कमाइको आयु
- १५.७मालिकको गल्ती, सानोको दोषसन्दर्भसहित
- १५.८साँचो भोजन, मित्रता, बुद्धि र धर्मआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १५.९मणि मणि नै, काँच काँच नै
- १५.१०हाँसले झैँ सार लिनू
- १५.११थाकेको पाहुनालाई नसोध्नेआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १५.१२स्वाद नचिन्ने डाडु
- १५.१३द्विजरूपी उल्टो डुङ्गाआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १५.१४सूर्यको घरमा चन्द्रमा
- १५.१५परदेशको भमरा
- १५.१६लक्ष्मीको गुनासोसन्दर्भसहित
- १५.१७प्रेमको डोरी
- १५.१८काटिए पनि नछोडिने सुगन्धसन्दर्भसहित
- १५.१९गोवर्धन र गोपीको तानासन्दर्भसहित
आजको जीवनमा
भिडियो, च्याट समूह र गाइडबुकको थुप्रोबीच लोकसेवा वा एसईईको तयारी गर्नेलाई श्लोक १५.१० ले हाँसको उपाय दिन्छ: सार लिनू। अफिसमा चर्को बोल्नेले जस लिए पनि साँचो काम परेपछि मणि र काँच छुट्टिन्छन् (१५.९), र विदेशमा पढ्ने वा काम गर्ने नेपालीहरू १५.१५ को भमराझैँ परदेशका साना फूलमा रस खोज्न सिक्छन्। करुणालाई बाहिरी देखावटीभन्दा माथि राख्ने १५.१ र गुरुको ऋण धनले नतिरिने १५.२ यो अध्यायको मुटु हुन्।
- बाहिरी देखावटीभन्दा सबै प्राणीप्रतिको दया ठूलो।१५.१
- एउटा अक्षर सिकाउनेको ऋण पनि धनले तिरिँदैन; त्यसलाई अरूलाई सिकाएर अघि बढाउन सकिन्छ।१५.२
- समय थोरै, ज्ञान अनन्त: हाँसले झैँ सार छान्नु, र रटाइभन्दा बुझाइ खोज्नु।१५.१०१५.१२
- चर्को बोली र चमकले होइन, जाँचको घडीमा मूल्य चिनिन्छ।१५.९
- पैसामा अडिएका नाता र अन्यायको कमाइ, दुवैको जग कमजोर हुन्छ।१५.५१५.६
परिवार वा कक्षामा कुरा गरौँ
तपाईंलाई जीवनमा पहिलो 'अक्षर' सिकाउने गुरु को हुनुहुन्थ्यो, र उहाँको ऋण तपाईं कसरी अरूसम्म पुर्याउँदै हुनुहुन्छ (श्लोक १५.२)?
आधुनिक कथा र झ्याल श्लोकबाट प्रेरित सम्पादकीय व्याख्या हुन्, अनुवाद होइनन्।
मस्यौदा · बिटा · विज्ञ समीक्षा बाँकी। संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org



