बाहिरी सजावट होइन, भित्री गुण
हात चुराले होइन, दानले शोभिन्छ; मानिसलाई पशुभन्दा फरक बनाउने ज्ञान हो: नीतिको अन्तिम अध्याय, देखावटको युगका लागि।
२१ श्लोक · ४ चित्रकथाअन्तिम अध्यायले बाहिरी देखावट र भित्री सारलाई छुट्याउँछ: हात चुराले होइन दानले शोभिन्छ, तृप्ति भोजले होइन सम्मानले हुन्छ, र मुक्ति भेषले होइन ज्ञानले। आहार, निद्रा, भय र मैथुन पशुमा पनि हुन्छन्, ज्ञानले मात्र मानिसलाई फरक बनाउँछ; र नीति केतकीको सुगन्धझैँ एउटै गुणले सबै दोष मेटाउँछ भन्ने आशामा टुङ्गिन्छ। यही अध्यायमा पत्नी र स्त्री, शुद्धि, पेसा र माग्नेहरूबारे केही पुराना धारणा पनि छन्, जसलाई यहाँ सन्दर्भसहित राखिएको छ।
चित्रकथा
हरेक चित्रमा श्लोकको आफ्नै दृश्य, र त्यसमा आजको जीवनका झ्याल
२१ श्लोक
- १७.१गुरुविनाको विद्याको कठोर उपमाआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १७.२जस्तालाई तस्तैसन्दर्भसहित
- १७.३लगनले टाढाको पनि नजिक
- १७.४यो भए अरू के चाहियो?सन्दर्भसहित
- १७.५भिक्षा माग्ने शङ्खसन्दर्भसहित
- १७.६लाचारीलाई गुण भन्ने व्यङ्ग्यआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १७.७अन्न-जलको दान र आमासन्दर्भसहित
- १७.८दुर्जनको विष जताततै
- १७.९पतिको अनुमतिविनाको व्रतआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १७.१०पतिको पाउ पखालेको जलआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १७.११बाँकी रहेको पानीबारे एउटा विधिसन्दर्भसहित
- १७.१२हात दानले शोभिन्छ
- १७.१३भाग्य हराउने भनिएका तीन कामआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १७.१४बुद्धि र बल हर्ने भनिएका कुराआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १७.१५अरूका लागि जागा रहने मन
- १७.१६घरमै स्वर्गसन्दर्भसहित
- १७.१७मानिसलाई फरक बनाउने ज्ञान
- १७.१८हात्तीले धपाएका भमरा
- १७.१९अरूको दुःख नबुझ्ने भनिएका आठआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- १७.२०खसेको जवानीको मोती
- १७.२१केतकीको एउटै गुण
आजको जीवनमा
बिहेको भोजको आकार, सामाजिक सञ्जालमा दानका फोटो, सफल भएपछि बढ्ने घमण्ड: यो अध्यायले देखावटमा रमाउने आजको समाजलाई ऐना देखाउँछ। श्लोकहरू सम्झाउँछन्, सम्मानले तृप्ति दिन्छ, परोपकार गर्नेको सङ्कटमा धेरै हात आइपुग्छन्, घमण्डले प्रतिभा धपाउँछ, डरलाई तयारीमा बदल्ने ज्ञान नै मानिसको विशेषता हो, र एउटा साँचो गुणले धेरै कमजोरी ढाक्न सक्छ।
- मानिस गहना र भोजको आकारले होइन, दिने बानी र सम्मानले शोभिन्छ।१७.१२१७.४
- परोपकारले बुनेको सम्बन्धको जालोले कठिन दिनमा आफैँलाई पनि थाम्छ।१७.१५
- घमण्डले धपाएको प्रतिभा अर्कै ठाउँ फुल्छ; घाटा धपाउनेकै हुन्छ।१७.१८
- बुझ्ने, सोध्ने र सिकेर बदलिने ज्ञान, र नछोडिने लगनले मानिसलाई अघि बढाउँछ।१७.१७१७.३
- आफूमा र अरूमा कमजोरीको सूचीसँगै त्यो एउटा साँचो गुण पनि खोज्नु।१७.२१
परिवार वा कक्षामा कुरा गरौँ
तपाईंको परिवारको अर्को बिहे वा चाडमा 'मानेन तृप्तिर्न तु भोजनेन' (तृप्ति सम्मानले, भोजनले होइन) लागू गर्ने हो भने के बदलिन्छ: खर्च, पाहुनाको सूची कि व्यवहार?
आधुनिक कथा र झ्याल श्लोकबाट प्रेरित सम्पादकीय व्याख्या हुन्, अनुवाद होइनन्।
मस्यौदा · बिटा · विज्ञ समीक्षा बाँकी। संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org