चरित्र, सङ्गत र विद्याको सुगन्ध
सर्पभन्दा खतरनाक मानिस, सुगन्धबिनाको सुन्दर फूल, र विदेशलाई पनि घरजस्तो बनाउने विद्या: यो अध्याय सोध्छ, मानिसलाई साँच्चै के ले चम्काउँछ?
२२ श्लोक · ४ चित्रकथातेस्रो अध्याय चरित्र र सङ्गतको कुरा गर्छ: हरेक कुलमा दोष हुन्छ, दुर्जन सर्पभन्दा खतरनाक हुन्छ, र असल मानिस प्रलयमा पनि मर्यादा छोड्दैनन्। यसले रूप र कुलभन्दा विद्यालाई माथि राख्छ, र समर्थ, उद्यमी, विद्वान् र मीठो बोल्नेका लागि कुनै भार, दूरी वा देश पराइ हुँदैन भन्छ। एउटै सुपुत्र वा कुपुत्रले पूरै कुललाई सुवासित वा भस्म बनाउने उपमा पनि यहीँ छन्। स्त्री, कुल र बालबालिकालाई पिट्नेबारे केही पुराना धारणा पनि छन्, जसलाई यहाँ सन्दर्भसहित राखिएको छ।
चित्रकथा
हरेक चित्रमा श्लोकको आफ्नै दृश्य, र त्यसमा आजको जीवनका झ्याल
२२ श्लोक
- ३.१कसको कुलमा दोष छैन?
- ३.२आचरणले कुल बताउँछसन्दर्भसहित
- ३.३कसलाई कहाँ जोड्नेसन्दर्भसहित
- ३.४सर्पभन्दा खतरनाक दुर्जन
- ३.५कुलीनलाई मात्र भरोसाआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- ३.६प्रलयमा पनि मर्यादा
- ३.७'मूर्खलाई प्रहार' भन्ने कडा पाठआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- ३.८बिनासुगन्धको पलाँस
- ३.९स्त्रीको रूप पतिव्रत भन्ने धारणाआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- ३.१०सानोलाई ठूलोका लागिसन्दर्भसहित
- ३.११मेहनत, मौन र सजगतासन्दर्भसहित
- ३.१२अति सबैतिर वर्जितसन्दर्भसहित
- ३.१३विद्वान्का लागि कुनै देश पराइ छैन
- ३.१४एउटा फुलेको रूखले पूरै वनसन्दर्भसहित
- ३.१५एउटा सुकेको रूखले पूरै वनसन्दर्भसहित
- ३.१६जूनले रातजस्तैसन्दर्भसहित
- ३.१७धेरै होइन, असलसन्दर्भसहित
- ३.१८दस वर्ष पिट्नू भन्ने पुरानो नियमआजको मूल्यसँग मेल खाँदैन
- ३.१९समयमै हट्नेले बाँच्छसन्दर्भसहित
- ३.२०बाख्राको घाँटीको थुनजस्तोसन्दर्भसहित
- ३.२१जहाँ लक्ष्मी आफैँ आउँछिन्
- ३.३१सूर्यको घरमा जून पनि फिक्का
आजको जीवनमा
सामाजिक सञ्जालमा अरूको चम्किलो जीवन, बारम्बार होच्याउने मानिस, विदेशमा सुरु हुने नयाँ जीवन, र भूकम्प वा बाढीका बेला देखिने असल र खराब अनुहार: यो अध्याय यिनै कुरामा बोल्छ। श्लोकहरूले रूप र पहिचानभन्दा सीप र ज्ञान, घमण्डभन्दा सन्तुलन, र सङ्कटमा पनि आफ्नो मर्यादा जोगाउन सम्झाउँछन्।
- हरेक घरमा रोग, सङ्कट र कमजोरी हुन्छन्; अरूसँग दाँजेर आफूलाई एक्लो नठान्नु।३.१
- बारम्बार चोट दिने मानिसबाट टाढा बस्नु वा सीमा कोर्नु बुद्धि हो।३.४३.१९
- रूप, लुगा र कुलले नजर तान्छ; सीप र ज्ञानले साथ दिन्छ।३.८३.१३
- सङ्कटमा नियम भत्किँदा पनि आफ्नो मर्यादा नछाड्नु।३.६
- मूर्खलाई होइन, जान्नेलाई सुन्ने समाज र आपसमा कुरा गर्ने घरमा समृद्धि आउँछ।३.२१३.११
परिवार वा कक्षामा कुरा गरौँ
तपाईंको गाउँ वा टोलमा भूकम्प, बाढी वा महामारीका बेला कसले आफ्नो 'मर्यादा' जोगायो, र उहाँबाट हामी के सिक्न सक्छौँ (श्लोक ३.६)?
आधुनिक कथा र झ्याल श्लोकबाट प्रेरित सम्पादकीय व्याख्या हुन्, अनुवाद होइनन्।
मस्यौदा · बिटा · विज्ञ समीक्षा बाँकी। संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org



